عباس قديانى

226

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

پيره ( Pyree ) آتش‌دان . پيرى تكين فرمانرواى مستقل ولايت غزنه و از امراى دولت غزنويان در دورهء قبل از سلطنت آل ناصر . وى بعد از بلكاتكين به امارت غزنه نشست ( 364 ه . ق . ) و چندى بعد سبكتكين با امراى ديگر همدست شده او را معزول كرد و خود به امارت غزنه نشست . پيرى تكين ظاهرا از امراى محلى هند بوده و يا لااقل با لاوك ارتباط داشته است . همچنين در نام او شايد بتوان احتمال داد كه تصحيف اسم تركى « بورى تكين » باشد . پيريخان خانم دختر شاه طهماسب اول صفوى از مادرى چركسى بود ، وى در تعيين جانشينان بعد از پدر خود نقش مهمى را ايفا نمود . و در ايام فترت عملا ادارهء امور كشور را در دست داشت . پيشترا نزد ايرانيان عصر اوستايى رسم طبقاتى به چهار گروه كه همان اشكال ابتدايى طبقه باشند منقسم مىگرديد كه به آن پيشترا گفته مىشد . پيشداديان بنا به داستانهاى ملى ، پيشداديان قريب دو هزار و سيصد و شصت و يك سال بر ايران پادشاهى كردند . اين عصر شامل قرنهاى پيش از تاريخ است و به دو قسمت تقسيم مىشود : از آغاز تا منوچهر و از منوچهر تا گرشاسب ، قسمت اول : شامل دوره‌هايى است كه آرياهاى ايرانى و هندى باهم مىزيستند و جمشيد و فريدون از پادشاهان مشترك اين دو قوم آريايى هستند . قسمت دوم : شامل عصرى است كه آرياهاى ايرانى به تازگى در ايران برقرار شده و سلسلهء منوچهريها و زابيها از اين عصرند . جمشيد و فريدون يا سلسلهء جمشيديها و فريدونيها بر اثر فشار اقوام آريايىنژاد ديگر منقرض شدند . با سلسلهء منوچهريها دولتهاى شرقى ايران تشكيل شد و اين دولت تا پايان دورهء پيشدادى ادامه يافت . سكاها سرانجام اين دولت را نيز از ميان برداشتند . پادشاهان ايشان عبارت بودند از : 1 - كيومرث 2 - هوشنگ 3 - طهمورث 4 - جمشيد 5 - ضحاك 6 - فريدون 7 - منوچهر 8 - نوذر 9 - تهماسب 10 - گرشاسب . پيشكار در عهد قاجاريه ، عنوان نايب الايالهء آذربايجان به سبب اقامت وليعهد در آنجا عنوان والى و حاكم نداشته ، و ليكن در واقع وى حاكم و فرمانرواى حقيقى آن ولايت بوده است . رئيس و متصدى امور ماليهء هر ايالت و ولايت بزرگ را نيز در آن زمان پيشكار مىخوانده‌اند . كلمهء پيشكار به معنى نايب و معاون و قائم مقام ، در قديم نيز شايع بوده است . پيشه‌ورى ، جعفر از كمونيستهاى دوران رضا خان و عضو هيئت مؤسسان حزب توده در سال 1320 و مدير روزنامه « آژير » در سال 1324 فرقه دمكرات آذربايجان را